Caleidoscopia: een diversiteitsspel

Inhoud van het spel

Hieronder geven wij eerst een korte uitleg over de visie op diversiteit van het Netwerk Caleidoscopia, de ontwerpers van het spel. Daarna beschrijven wij het doel van het spel, de vele mogelijkheden om het spel te spelen en doen suggesties voor de communicatie tijdens het spelen. Ten slotte geven we uitleg over de acht dimensies van diversiteit die in dit spel belangrijk zijn.

Het spel is bewerkt in negen talen:  

·         Nederlands
·         Engels
·         Duits
·         Hongaars
·         Arabisch
·         Turks
·         Frans
·         Spaans
·         Chinees

           Inleiding

Het spel is ontwikkeld op basis van de caleidoscopische visie. Daarin staan de volgende uitgangspunten centraal:
- multi-dimensionaliteit in plaats van mono-dimensionaliteit
- insluiten in plaats van uitsluiten
- ’en..en’ denken in plaats van ‘of..of’ denken
- gelijkwaardigheid en wederkerigheid.

Diversiteit is het (h)erkennen van verschillen en overeenkomsten tussen mensen en (h)erkennen dat deze verschillen en overeenkomsten in de omgang maatschappelijke betekenis krijgen.
Immers, ieder mens is:
·   als alle andere mensen
·   als sommige andere mensen
·   als geen enkel ander mens
 
 


  

Kenmerken op basis waarvan mensen verschillen en overeenkomen bepalen onze sociale identiteit. De sociale identiteit wordt bepaald door dimensies van diversiteit. Deze dimensies zijn: sekse, levensfase, klasse, seksuele oriëntatie, religie, etniciteit, talent/handicap en beroepssocialisatie.

De caleidoscopische visie laat zien dat niet één dimensie bepalend is. Het is alsof men kijkt door een caleidoscoop: met iedere beweging ontstaat een ander beeld, een ander perspectief. Bijvoorbeeld: iemand is moeder en kan tevens ook dochter zijn, lesbisch, werkgever of werknemer, etc. Afhankelijk van de situatie en de onderlinge omgang met elkaar worden verschillen en overeenkomsten in eigenheid en (machts)positie ervaren.
 
Doel van het spel

· Spelenderwijs leren omgaan met diversiteit in al haar dimensies
- Diversiteit zichtbaar en bespreekbaar maken

· Elkaar duidelijk maken welke betekenis je geeft aan de dimensies van diversiteit

· Met elkaar meer inzicht krijgen in hoe je met verschillen en overeenkomsten tussen     
  mensen kan en wil omgaan.


Spelmogelijkheden

Het spel bestaat uit acht setjes van negen kaarten in verschillende kleuren. Op 8 kaarten staat één van de genoemde dimensies in negen talen. Eén kaart per setje is blanco en kan voor eigen invulling gebruikt worden.

Er kan zowel individueel als in kleiner en groter groepsverband gespeeld worden, bijvoorbeeld:

1. Bij een kennismaking:
Iedere deelnemer trekt een kaart en stelt zich voor aan de hand van de dimensie op deze kaart
 
2. Bij het bespreken van een situatie of thema:
Door een vraag – bijvoorbeeld: welke dimensies zijn voor jouw privé- of beroepssituatie het meest bepalend geweest voor degene die je nu bent? - maakt iedere deelnemer een eigen rangschikking van de dimensies en licht deze om de beurt toe. Vanuit deze basisvraag kunnen volgende opdrachten gegeven worden.
Of: verwissel twee kaartjes en bespreek wat die verandering van twee dimensies voor jouw leven/werk/loopbaan etcetera betekent, of betekend zou kunnen hebben.
 
3. Bij het begeleiden van mensen, bij het superviseren, coachen en trainen:
Bijvoorbeeld: bij het 'je verplaatsen in een ander', kun je aan de hand van een vraag of situatie de dimensies rangschikken vanuit die andere persoon. Het ontstane beeld is verder te onderzoeken op overeenkomsten en verschillen tussen jou en degene die je begeleidt en kan duidelijkheid geven over volgende stappen in het begeleidingsproces.
 
4. Bij het samenwerken in een team:
Maak een rangschikking van de dimensies - door middel  van een vraag - die de cultuur en de samenwerking van je team, bedrijf of instelling weergeeft. Wat maakt deze rangschikking je duidelijk? Wat zou je willen veranderen en hoe is dat aan te pakken?
 
5. Bij het onderzoeken van bepaalde maatschappelijke of politieke situaties:
Aan de hand van een specifieke vraag – bijvoorbeeld: hoe wordt diversiteit binnen onze partij behartigd - onderzoek je de waarden van de dimensies in het partijprogramma.
                                      
Kortom
Verken de vele mogelijkheden van deze kaarten voor onderzoek, ontmoeting, dialoog en bewustwording.
 
Gespreksregels
Suggesties voor gespreksregels wanneer men met het spel werkt:
·         maak duidelijk wat jouw opvatting is en geef ook aan waarop deze is gebaseerd
·         laat elkaar uitpraten
·         luister actief naar elkaar en stel vragen als je iets niet snapt
·         als je een vraag stelt heeft de ander het recht daar niet op in te gaan
·         heb respect voor de mening van een ander, ook al denk jij er anders over
·         probeer geen oordeel uit te spreken over de opvattingen van een ander
·         zorg ervoor dat je niet opzettelijk andere mensen kwetst met jouw standpunten
·         geef feedback vanuit een ondersteunende houding; maak onderscheid tussen datgene
wat voor jou van belang is en wat voor de ander van belang is
·         kom later niet ongevraagd terug op iets wat iemand binnen het spel naar voren bracht.
 
Uitleg dimensies van diversiteit
Bij de keuze van de begrippen is zoveel mogelijk gerefereerd aan de meest gebruikte en meest zichtbare dimensies van diversiteit. De gehanteerde begrippen vormen assen/kruispunten van maatschappelijke betekenisgeving, die vaak invloed hebben op de positie/macht of status. We hebben onze keuzes ook door feedback en praktische factoren laten beïnvloeden. Om met het laatste te beginnen: we hebben gezocht naar zo kort mogelijke begrippen vanwege de ruimte voor negen talen op een kaartje.
We willen er nadrukkelijk op wijzen dat de intentie van het begrip diversiteit voor ons is niemand uit te sluiten. Dat betekent dat we de begrippen meer als vingerwijzing naar een bepaalde focus bedoelen dan als strak gedefinieerde waarheden. Immers, dit spel is bedoeld om het anderszijn van ieder ruimte te bieden. Dus ook het anders beleven.
Uiteraard is het van belang dat het spel geen verwarring veroorzaakt waar dit niet nodig is. We vragen dus ieder zich af te stemmen op de personen of groep met wie hij of zij het spel speelt. Daarmee kunnen de begrippen in verschillende situaties andere accenten krijgen.
Voel je vrij je eigen specifieke nuances aan te brengen bij het gebruik van alle begrippen    

Etniciteit
Etniciteit is een sociaal culturele identiteit die een bepaalde groep mensen of een aantal bevolkingsgroepen verbindt, op basis van uiterlijke kenmerken, nationaliteit, herkomst, familieverbintenis, religie, taal, cultuurgoed, geschiedenis, et cetera.    

Sociale klasse
Een ’sociale klasse’ is een groepering van mensen die op grond van economische en maatschappelijke positie overeenkomstige kenmerken vertoont. De sociale klassen worden doorgaans verdeeld in een bovenklasse, middenklasse en lagere klasse. Elke klasse kan nog verschillende lagen bevatten zoals bijvoorbeeld de middenstand.    

Levensfase
Levensfase is de fase waarin je je in je leven bevindt. De ’levensfasen’ zijn globaal te onderscheiden in baby- en kindertijd, puberteit, adolescentie, volwassenheid en ouderdom.    

Talent/Beperking
Deze dimensie is tweeduidig en duidt op lichamelijke, verstandelijke en psychische talenten en lichamelijke, verstandelijke en psychische beperkingen.

Religie
In bredere zin duidt het woord 'religie' op een algemene vorm van spiritualiteit en gevoelens en gedachten met betrekking tot de zin van het leven.
We willen niemand met een bepaalde levensbeschouwing uitsluiten. We hebben daarom voor een term gekozen, die een minimale lading heeft en ruimte biedt aan iedere vorm van spiritualiteit, levensbeschouwing of waardeoriëntatie.

Sekse/gender
Sekse verwijst naar het man- of vrouw-zijn op basis van biologische geslachtskenmerken, inclusief transgenders. Sekse verwijst ook naar gedrags- en identiteitsaspecten. Het verschil in rolopvattingen tussen de seksen wordt in het Engels met de term ’gender’ uitgedrukt. Gender verwijst naar opvattingen, denkbeelden, betekenissen, regels, waarden en normen over mannen en vrouwen, waarbij mannelijkheid en vrouwelijkheid tot uitdrukking komen. Gender verwijst ook naar machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. Omdat het begrip gender niet vertaald kan worden in het Nederlands, hanteren we voor het spel beide begrippen naast elkaar.

Seksuele identiteit
Hiermee bedoelen we de seksuele gerichtheid zoals homoseksualiteit, heteroseksualiteit, biseksualiteit, aseksualiteit en andere mogelijke vormen van seksualiteit.Tegenwoordig wordt deze dimensie vaak ‘seksuele diversiteit’ genoemd, maar dat is in dit kader niet logisch, omdat het gaat over diverse dimensies van diversiteit.

(Beroeps)socialisatie
Met socialisatie bedoelen we hoe je de persoon bent geworden die je nu bent. Factoren uit je opvoeding (primaire socialisatie), uit opleiding/scholing (secundaire socialisatie) en uit beroepsvorming en -ervaring (tertiaire socialisatie) hebben invloed op wie je nu bent. Socialisatie wordt mede bepaald door de cultuur waarin je je ontwikkeld hebt.

Blanco kaart
De blanco kaart biedt ruimte voor datgene wat iemand zelf als diversiteit dimensie omschrijft/ ervaart.

Feedback

Het Netwerk Caleidoscopia hoopt dat dit spel velen inspireert om hun weg te vinden met betrekking tot diversiteit. Heb je vragen, opmerkingen of suggesties voor andere spelvormen, laat het ons dan weten via info@caleidoscopia.nl
 
“In hun natuur zijn alle mensen gelijk, het zijn hun gewoonten die de verschillen maken” (Confucius)